Deniz kıyısında oynayan çocuklar, kumdan yaptıkları kalelerin üzerini renkli taşlar ve deniz kabuklarından desenlerle süslerler. Mozaik yapımında da aynı düşünceyle hareket edilir, ama zemin olarak kum yerine ıslak sıva ya da çimento, kabuk yerine de sıva üzerine birbirine bitişik olarak yapıştırılan küp şeker büyüklüğünde renkli taş, seramik ya da cam kullanılır. Mozaik resimler ya da desenler yapıların yer döşemelerinde, duvarlarında ve tavanlarında yer alır.
Eski Yunanlılar evlerinin yer döşemesi için bir tür mozaik yaptılar. Mozaik yapımına, çoğunlukla siyah ve beyaz çakıl taşlarından yararlanarak başladılar. Bu mozaiklerde desen ya da resimleri beyazlarla, fonu ise siyah çakıllarla oluşturdular. Bazen kırmızı, san ve yeşil çakıl taşlan da kullanılıyordu. O dönemden kalma, en eski mozaik İÖ 8. yüzyılda yapılmıştır. Daha sonralan, çakıl taşlannın yerini taş ya da camdan kestikleri küçük küpler aldı. Daha düzgün yüzeyli bu küçük küplerin 1 ya da 2 cm2'lik yüzleri birbirlerine daha yakın olarak yerleştirilebiliyordu.
Romalılar da, daha çok yer döşemelerinde bazen siyah beyaz, bazen de renkli mozaik kullandı. Eski Roma karargâhlarında mozaik yol örneklerine de rastlanmıştır. İngiltere'de Essex'teki Colchester'de bulunan yolda insan ve hayvan figürlerinin yer aldığı resim ve sahneler vardır.
Hıristiyanlık'ın gelişmesinden sonra, mozaik yer döşemesinde değil kiliselerin duvarlarını ya da tavanlarını süslemede kullanıldı. Böylece, mozaiğin artık sert bir maddeden yapılma gereği ortadan kalktı. Duvar ve tavanlara uygulanan dinsel konulu mozaik resimlerde, taş yerine canlı renklerde cam küplerden yararlanıldı. Ayrıca camın üzerine altın ya da gümüş kaplanarak, daha parlak ve ışığı daha iyi yansıtan küçük küpler de yapıldı, italya'da Ravenna'da erken Hıristiyanlık dönemlerinden (yaklaşık İS 6. yüzyıl) kalma kiliselerde dünyaca ünlü mozaikler vardır. San Vitale Bazilikası'nın mozaik resimlerinde kırmızı, erguvan, yeşil ve altın renkleri, bir tavus kuşunun göğsündeki tüyler gibi parıldar.
Türkiye'de Roma döneminden kalma mozaiklere daha çok Antalya yöresinde rastlanmıştır. Bugün bunlar Hatay Arkeoloji Müze-si'nde sergilenmektedir. Ayrıca İstanbul'daki Mozaik Müzesi'nde gene bu dönem mozaiklerinin çok güzel örnekleri bulunmaktadır. İstanbul'da Ayasofya'da, Fethiye ve Kariye (Khora Kilisesi) camilerinde ise Bizans döneminde yapılan mozaiklerin en güzel örnekleri görülebilir {bak. Ayasofya).
İslam sanatında mozaik yaygın bir uygulama alanı bulamadı. Müslümanlık'ın ilk dönemlerinde çiçekleri, geometrik desenleri, kır ve kent görünümlerini konu alan mozaikler yapıldı. Şam'daki Emeviye Camisi (Ümmey-ye Camisi) ile Kudüs'teki Kubbetü's-Sahra'da bu tür duvar süslemeleri vardır.
Ortaçağda, yaklaşık 13. yüzyıldan sonra kiliselerde giderek daha az kullanılmaya başlanan mozaik, yerini resme bıraktı. Özellikle Rönesans'la birlikte, resim ön plana geçti. Ama, son zamanlarda çeşitli ülkelerdeki bazı yapıların duvarları, yer döşemeleri ve tavan süslemelerinde, ya da önyüzlerinde yeniden mozaik kullanılmaya başlandı.

Nüve Forum » kütüphane » Kültür » Sanat » Geleneksel sanatlar » Mozaik

Kaynak:1
12.cilt / s.293-295