Afyon, henüz olgunlaşmamış haşhaş (Papaver Isomniferum) kapsüllerinin çizilmesiyle elde edilen ağdalı bir bitki sütüdür.

Kahverengimsi, keskin kokulu, acı, yakıcı ve bulantı verici tadlı bu bitki sütünden en az 25 farklı alkaloyit elde edilir.
Bunlar arasında özellikle ;
morfin (% 3-23), kodein (% 0,3-3), narsein {% 0,1-0,4), narkotin (% 2-8), tebain ve papaverin sayılabilir.
Sıradan maddelerin yanı sıra, mekoıük asit de kapsayan afyonun elde edildiği haşhaş bitkisi özellikle Asya'da (% 85: Hindistan; Çin; Iran; Türkiye; vb.), Avrupa'da (Balkanlar; S.S.C. B.) ve Mısır'da yetiştirilir.

Morfin, afyondan elde edilen ilk doğal alkaloyittir. 1805'te Alman eczacı Sertürner tarafından bulunmuş, 1817' de arı olarak elde edilmiş, ama formülü (Cn JHıa O3N ) ve yapısı tam olarak ancak yüzyılı aşkın bir süre sonra ortaya konmuştur.
Morfin, asitlerle baz davranışı gösterir ve billurlaşabilen, suda çözünen, yansız tuzlar verir. Sıcakta, asit ortamda, suyunu yitirerek apomorfin oluşturur. Baz ortamdaysa, metil iyodür, morfini tek metilli türevi olan kodeine dönüştürür.

Afyon kireç suyuyla ilk işlemden geçirilerek, morfinin kalsiyum mekonat biçiminde çökelmesi sağlanır; bu çökelek amonyum klorhidratla işlenip morfin elde edilir; sonra hidroklorik asitle çözündürme ve billurlaştırma yoluyla arındırılır. Ama, morfin, afyon evresinden geçmeden, doğrudan doğruya haşhaştan da üretilebilir.

Asetil klorürün etkisiyle elde edilen ve bir diasetil türev olan eroin de çok güçlü bir uyuşturucudur. Kimyasal formülü C17 Hı7(OOC-CH3)2 N O olan diasetilmorfin klorhidrat, yani eroin, beyaz renkte billursu bir yapıdadır; alkolde sudan daha çok çözünür; tadı acıdır.

Afyon, tedavide, yatıştırıcı, öksürük kesici, ishal durdurucu olarak kullanılır;
Kurutulmuş özsuyundan çeşitli biçimlerde yararlanılır (toz, şurup, vb.). Lavdanomun ve ağrı kesici ilaçların birleşiminde de afyon vardır.

Morfin klorhidrat, şırıngayla verilir:
Ağrı algılama merkezlerini etkiler ve duyumsal algıları hafifletir; çok yüksek dozların dışında bilinci bozmaz.

Eroin, merkez sinir sistemi üstünde önemli bir çökertici etki yapar
ve ağrı duyumunu ortadan kaldırır. Gerek afyon, gerek morfin, gerek' eroin uyuşturucu madde alışkanlığına yol açabilirler; içlerinde en tehlikelisi eroindir. Eroine alışmış bir kişi, bu uyuşturucuyu bulamadığı zaman dayanılmaz bir krize girer; aşırı dozda eroin alınması da genellikle ölümle sonuçlanır.



kaynak 3
1.cilt / s.38

AFYON haşhaş bitkisinden elde edilen güçlü bir uyuşturucudu.. Çok sık kullanıldığında sağlığa zarar verecek, aşırı miktarda alındığında öldürecek kadar zehirli olmasına karşın tıpta ilaç olarak çok kullanılır.

Hindistan, İran, Çin ve Güneydoğu Asya' da yasal ve yasadışı yollardan yapılan haşhaş tarımı Türkiye ekonomisinde önemli bir yer tutar. Nitekim dünyada en üstün nitelikli afyonun üretildiği Afyonkarahisar ili, adının bir parçasını bu maddeden almıştır. Ne var ki, afyonun yanlış ve zararlı kullanımını engellemek amacıyla haşhaş üretimi yurdumuzda da zaman zaman kısıtlanmış, hatta bir süre tümüyle yasaklanmıştır (bak. Haşhaş).

Bugün dünyanın en büyük afyon üreticisi olan Hindistan'da haşhaş tohumları kasım ayında, iyice sürülmüş zengin topraklara ekilir. Ocak ayında açan beyaz ya da mor renkli iri çiçekler solarak döküldüğünde, geriye, içinde tohumları taşıyan yeşil haşhaş kapsülleri kalır.
Bu kapsüller hemen hemen yumurta büyüklüğüne ulaştığında dış kabukları çatlayarak açılır. Çatlaklardan sızan beyaz, sütsü özsu toplanır ve iyice sertleşinceye kadar kurutulur. İşlenmek üzere gönderildiği fabrikalarda bütün suyunu atacak biçimde yeniden kurutulur, hamur gibi yoğrulur ve kırmızımsı kahverengi kalıplar halinde pazara sunulur.

Afyon bilinçli ve doğru kullanıldığında çok yararlı bir ilaçtır. Ağaları ve kaslardaki istem-dışı kasılmaları giderir, terletir, halsizlik ve rahatsızlık duygusunu yok eder. Bileşiminde, ağrı kesici ve uyku verici maddeler olan morfin ve kodein oranı yüksektir. Morfinden elde edildiği için bir afyon türevi sayılan eroin de gene çok güçlü bir uyuşturucu ve ağrı kesicidir. Afyonun kâfur içindeki çözeltisi öksürük şurubu olarak, alkoldeki çözeltisi olan afyonruhu ile Dover tuzu ise sinirleri yatıştırıcı ve uyku verici olarak kullanılır.

Ne yazık ki hem afyon, hem de afyondan ve türevIerinden elde edilen ilaçların hepsi bağımlılık yaratıcı maddelerdir. Bu tür bir uyuşturucuyu çok sık kullanan kişiler zamanla onsuz yapamayacak kadar bağımlı duruma gelirler. Uyuşturucu bağımlısının sağlığı bozulur, rengi solar, zayıflar, sindirim güçlüğünden ve kaşıntıdan yakınmaya başlar. Enerjisi
tükendiği için sürekli yorgun, halsiz ve isteksizdir. Daha da kötüsü, karşı konulmaz bir istek duyduğu uyuşturucuyu elde edebilmek için her şeyi göze alır. Bütün bu sakıncalarına karşın insana bir an için neşe ve mutluluk duygusu veren afyonun yasadışı kullanımı dünyada oldukça yaygındır. Bir zamanlar bu alışkanlığın çok yerleşmiş olduğu Çin'de, afyon doldurulmuş pipoları ateşe tutarak dumanını içlerine çekerlerd..

İlaç yapımı dışında herhangi bir nedenle afyonun satılması birçok ülkede uzun yıllar yasaklanmıştı. Ne var ki afyon satışından para kazanan bazı ülkeler haşhaş ve afyon üretiminin durdurulmasına karşı çıkarlar. Bu ülkelerde bugün bile kaçak afyon üretimi yapılmakta, afyondan elde edilen morfin, kodein, eroin gibi "beyaz zehirler" yasadışı yollardan satılmaktadır.

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Kimya
kaynak 1
1.cilt / s.61

Haşhaşın tadı acı kokusu bayıltıcıdır. Kobalak denilen meyveleri, daha yeşilken bir bıçakla çerçeve çizilir.
Çizilen yerlerden süt gibi beyaz, vegüzelbir yapışkan bir sıvı akar. Sıvı hava ile görünüm ahr. karşüaşınca yavaş yavaş yoğunlaşır, * kahverengi bir sakız halini alır. Sakız kobalağin üzerinden bıçakla kazına­rak toplanır, yoğrulup topak biçimi­ne sokulur. Buna ham afyon denir. Ham afyon kimyasal işlemden geçi­rilerek uyuşturucu madde yapımında kullanılır.

Afyonun uyuşturucu özelliği çok es­kiden beri bilinmektedir. İçinde bir­çok alkaloit vardır. Bunlardan mor­fin ve kodein uyuşturucu ve ağrı dindiricidir, kullanıldıkça alışkanlık ya­ratır. Morfin çok şiddetli ağrıları, ko­dein öksürüğü dindirmek için kulla­nılır. Papaverin ve narkotin uyuştu­rucu ve ağrı dindirici olmadığı gibi alışkanlık da yaratmaz. Bu yüzden bunlar dolaşım hastalıklarında ve Ök­sürük ilaçlarında kullanılır.

Denetim gereği
Afyonu eroin ve morfin halinde ke­yif verici madde olarak kullananlar da vardır. Ama afyon zehirli bir mad­dedir. 1-2 gram afyon bir defada alı­nırsa insanı öldürür. Bu yüzden he- Afyon azar azar alınırsa keyif verir, kimlikte denetim altında kullanılır, ama bir yandan da insanı zehirler.
Bu yüzden afyon ticareti ve haşhaş ekimi devletlerce denetim altına alın­mıştır.
Dünyada en çok haşhaş yetiştiren ve ihraç eden ülkeler Türkiye ile Hin­distan'dır. Türkiye'nin yıllık afyon sakızı üretimi ortalama 250 tondu. Son yıllarda Amerika'da eroin kulla­nımının âfet halini alması yüzünden A.B.D. Türkiye'nin haşhaş ekimini te­melli yasaklamasını istedi. Türkiye bu isteğe uyarak haşhaş ekimini ön­ce azalttı (1967-1970), sonra temelli yasakladıysa da haşhaş üreticileri çok zarara uğradığı ve Türkiye'de haşhaş ekimi zaten hükümet denetimi altın da yapıldığı için, 1973'te yasaklama kararı kaldırılarak yeniden ekinv başlandı.

» Nüve Forum » kütüphane » Coğrafya ve Tarih » Şehirler » Avrupa » Türkiye » Afyonkarahisar »


kaynak12
1.cilt / s.32